استعلام اصالت دارو با کد UID و سامانه تیتک: راهنمای قدم‌به‌قدم

برای استعلام اصالت دارو، کد پوشیده ۱۶ رقمی یا شناسه رهگیری ۲۰ رقمی بسته در تیتک بررسی می‌شود. سپس مشخصات پاسخ باید با همان بسته تطبیق داده شود. پاسخ مثبت به‌تنهایی سلامت محتویات یا شرایط نگهداری را اثبات نمی‌کند. مغایرت در نام، مقدار ماده مؤثره یا تاریخ انقضا به پیگیری داروساز نیاز دارد.

کدام کد روی بسته برای استعلام است؟

کد اصالت و شناسه رهگیری دو ورودی متفاوت در صفحه استعلام هستند. کد UID دارو همان شناسه رهگیری درج‌شده روی برچسب است؛ کد اصالت زیر لایه پوشاننده قرار دارد. صفحه رسمی استعلام تیتک برای این دو، کادرهای جداگانه دارد.

پیش از ورود کد، عنوان کنار عدد خوانده شود. انتخاب صرفاً براساس بلندترین عدد یا نزدیک‌ترین بارکد، خطا ایجاد می‌کند. کد چاپ‌شده یک رشته عدد است؛ صفرهای ابتدای آن نباید حذف شوند. در خواندن اعداد لاتین روی برچسب نیز ترتیب چاپ حفظ شود.

برای کد پوشیده، لایه رویی به‌آرامی برداشته شود تا رقم‌ها آسیب نبینند. وجود برچسب و ظاهر مرتب بسته، پایان بررسی نیست. همچنین کد یک جعبه نباید برای جعبه دیگری استفاده شود؛ مقایسه همیشه مربوط به همان بسته در دست بررسی است.

سه مسیر بررسی در سامانه تیتک

مسیر مناسب براساس کد خوانا و دسترسی به وب یا پیامک انتخاب می‌شود. نشانی رسمی مبناست؛ تبلیغ یک برنامه یا خدمات چاپ برچسب، آن را به درگاه سازمان غذا و دارو تبدیل نمی‌کند.

بررسی در وب‌سایت رسمی

• فرم عمومی استعلام باز شود. در بررسی این راهنما در ۱۵ مهر ۱۴۰۵، فرم بدون ورود به حساب کاربری قابل مشاهده بود.
• برای کد پوشیده، بخش «کد اصالت» انتخاب شود. چهار گروه چهاررقمی با همان ترتیب چاپ‌شده وارد شوند و کلید جستجوی همان بخش زده شود.
• برای UID، بخش «شناسه رهگیری» انتخاب شود. عدد ۲۰ رقمی مقابل UID در کادر آن وارد شود و کلید جستجوی همان بخش زده شود.
• پاسخ و زمان بررسی نگه‌داری شود. مشخصات نمایش‌داده‌شده باید با بسته مقایسه شود؛ صرف بازشدن صفحه یا پذیرش عدد، نتیجه استعلام نیست.

ثبت‌نام شرکت و ورود مسئول فنی، مسیرهای کاری دیگری در تیتک هستند. برای رسیدن به این فرم عمومی، آغاز فرایند عضویت شرکت ضرورت ندارد. اطلاعات هویتی یا رمز حساب نباید در سایت‌های واسطه وارد شود.

ارسال کد اصالت با پیامک

راهنمای معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر ارسال کد پوشیده ۱۶ رقمی به شماره ۲۰۰۰۸۸۲۲ را معرفی می‌کند. در این روش، همان عدد خوانده‌شده از زیر پوشش ارسال می‌شود. دستور این راهنما برای پیامک مربوط به کد اصالت است؛ UID یا شماره سری ساخت جای آن قرار نگیرد.

پس از دریافت پاسخ، اطلاعات آن با برچسب تطبیق داده شود. باقی‌ماندن پیام در حالت ارسال یا نرسیدن پاسخ، به معنای انجام موفق بررسی نیست. در چنین وضعی، تاریخ و مسیر ناموفق ثبت و مسیر وب امتحان شود.

دریافت برنامه از منبع رسمی

نشانی صفحه رسمی نرم‌افزار تیتک مبنای دریافت برنامه و دسترسی به نسخه‌های معرفی‌شده است. انتخاب برنامه صرفاً براساس نام مشابه در نتایج جستجو کافی نیست. راهنمای داخل نسخه نصب‌شده برای ورود یا خواندن کد دنبال شود؛ محل منوها با نسخه برنامه تغییر می‌کند.

چه چیزهایی باید با پاسخ مقایسه شود؟

در استعلام اصالت دارو، نتیجه مربوط به شناسه باید به همان فرآورده و همان بسته تعلق داشته باشد. فهرست مقایسه شامل نام، مقدار ماده مؤثره، شکل دارویی، سازنده یا واردکننده، سری ساخت و تاریخ انقضاست. هر موردی که در پاسخ نمایش داده نشده، «اطلاعات دریافت‌نشده» ثبت شود؛ این وضعیت با تطابق تفاوت دارد.

نام تجاری مشابه کافی نیست. قرص و کپسول، یا مقدارهای متفاوت یک دارو، نباید یکسان ثبت شوند. برای تاریخ‌ها نیز مقدار کامل و نوع تقویم مقایسه شود؛ اختلاف قالب نمایش به‌تنهایی اختلاف تاریخ نیست. اگر تبدیل تقویم یا برداشت نام مبهم است، نتیجه همان مورد تا بررسی داروساز باز بماند.

بسته بیرونی و بسته داخلی نیز از نظر اطلاعات و آثار دست‌کاری بررسی شوند. تغییر رنگ، نشت یا آسیب بسته، موضوعی جدا از پاسخ شناسه است. این نشانه‌ها به ارزیابی حرفه‌ای نیاز دارند؛ بررسی خانگی طعم یا محتویات روش تشخیص نیست.

سازمان جهانی بهداشت در پاسخ به پرسش مصرف‌کنندگان می‌گوید: «برخی فرآورده‌های پزشکی تقلبی از نظر ظاهری تقریباً با محصول اصلی یکسان‌اند.» این عبارت، ترجمه بخشی از راهنمای رسمی سازمان است. ظاهر سالم، جای بررسی شناسه و منبع تهیه را نمی‌گیرد.

پاسخ تیتک چگونه به اقدام تبدیل شود؟

پاسخ سامانه، وضعیت تطبیق و اقدام بعدی باید جدا ثبت شوند. نام‌های جدول زیر، دسته‌بندی برای تصمیم‌گیری هستند؛ متن ثابت یا نقل‌قول پیام‌های سامانه نیستند.

استعلام قبلی، خطای ورود و نبود پاسخ نباید بی‌درنگ «داروی تقلبی» نامیده شوند. در مقابل، پاسخ مثبت نیز مغایرت مشاهده‌شده را حذف نمی‌کند. تکرار بی‌هدف بررسی، بدون نگه‌داشتن اولین پاسخ، روند پیگیری را مبهم می‌کند.

مدل «پاسخ، تطبیق، پیگیری» این تفکیک را به سه کار روشن تبدیل می‌کند:

• پاسخ: روش، زمان، نوع کد و محتوای نتیجه ثبت شود.
• تطبیق: برای هر مشخصه، همخوانی، مغایرت یا دریافت‌نشدن اطلاعات مشخص شود.
• پیگیری: مسئله دقیق، مسئول پاسخ‌گویی و توضیح دریافت‌شده نگه‌داری شود.

در مراجعه به داروخانه، بسته اصلی و مدرک تهیه همراه باشد. اگر موضوع نیاز به گزارش رسمی دارد، مسیر معرفی‌شده از سوی داروساز یا مرجع ناظر دنبال شود. انتشار عمومی کد پوشیده یا مشخصات بیمار برای گرفتن نظر دیگران، جای این پیگیری را نمی‌گیرد.

یک مغایرت کوچک که نتیجه را تغییر می‌دهد

سناریوی آموزشی با اطلاعات ساختگی: هنگام تحویل یک جعبه در داروخانه، پاسخ شناسه مثبت است. نام «فرآورده آموزشی الف»، شکل قرص، سازنده، سری ساخت و تاریخ انقضا با بسته تطابق دارند. اما مقدار ماده مؤثره روی جعبه ۲۰ میلی‌گرم و در پاسخ ۱۰ میلی‌گرم است.

از شش مشخصه مقایسه‌شده، پنج مورد همخوان و یک مورد متفاوت است. هیچ موردی بدون پاسخ نمانده است. پنج تطابق، مغایرت مقدار ماده مؤثره را خنثی نمی‌کند. نتیجه عملی، ارجاع همین اختلاف به داروساز و نگه‌داشتن بسته و پاسخ است؛ از این شمارش، حکم اصالت یا تقلب ساخته نمی‌شود.

توضیح «سامانه تأیید کرده» پاسخ کامل این مسئله نیست. پیگیری باید روشن کند چرا مشخصه روی بسته با داده دریافتی متفاوت بوده و بررسی توسط چه نقشی انجام شده است. پایان تماس تلفنی، بدون ثبت توضیح مرتبط با اختلاف، به معنای بسته‌شدن موضوع نیست.

برای ثبت این روند، برگه تطبیق بسته و پاسخ شامل شش ردیف مقایسه، وضعیت پاسخ و بخش پیگیری است. نسخه آفلاین قابلیت چاپ و دریافت خروجی متنی یا CSV دارد. کد کامل در آن وارد نمی‌شود؛ چهار رقم آخر و یک نام داخلی برای ارجاع ثبت کافی است. چهار رقم آخر، شناسه یکتای بسته نیست.

پرسش‌های متداول

اگر سایت تیتک باز نشود چه باید کرد؟

نشانی رسمی و اتصال اینترنت بررسی شود. در صورت خوانابودن کد اصالت، مسیر پیامکی معرفی‌شده نیز در دسترس بررسی است. تا دریافت پاسخ، رکورد «بررسی تکمیل‌نشده» باقی بماند. اختلال دسترسی، درباره اصالت همان دارو نتیجه‌ای نمی‌دهد.

اگر بخشی از کد پوشیده پاک شده باشد چه؟

رقم نامشخص حدس زده نشود. UID خوانای همان بسته در بخش مربوط بررسی و آسیب برچسب به داروساز نشان داده شود. عکس واضح از محل آسیب برای پیگیری نگه‌داری شود؛ کد کامل در گروه‌ها یا سایت‌های عمومی منتشر نشود.

نبود برچسب یا خوانا نبودن UID چه معنایی دارد؟

از نبود یک کد خوانا، به‌تنهایی حکم تقلب صادر نشود. بسته، منبع تهیه و اطلاعات فرآورده برای بررسی به داروساز ارائه شود. دامنه الزام برچسب‌گذاری برای همه انواع محصول، موضوع این راهنمای ورود کد نیست.

جمع‌بندی و گام بعد

بررسی مفید با انتخاب کد درست آغاز می‌شود و با مقایسه پاسخ و ثبت پیگیری پایان می‌گیرد. برای سفارش‌ها یا اسناد تأمین مرتبط با دایادارو، اطلاعات تماس در صفحه شعب موجود است. پیگیری بالینی یا اعلام محصول مشکوک از مسیر داروساز و مرجع مربوط انجام شود.

این راهنما درباره بررسی شناسه و پیگیری ابهام بسته است؛ جایگزین ارزیابی داروساز یا تصمیم درمانی نیست. برای داروی مشکوک، پیش از مصرف با داروساز مشورت شود؛ درمان ضروری نیز بدون راهنمایی پزشک قطع یا عوض نشود.

منابع تکمیلی

• راهنمای سازمان جهانی بهداشت برای کارکنان سلامت، ۲۰۲۵ (صفحات ۱ و ۲)

این مقاله بخشی از راهنمای جامع «زنجیره تأمین دارو در ایران» است.

برای مطالعه بیشتر: فراخوان دارو چیست، GDP دارو چیست، فرآیند پخش دارو به داروخانه.

داروخانه‌ها و مراکز درمانی برای همکاری با دایادارو می‌توانند درخواست خود را از صفحه تأمین دارو برای داروخانه‌ها ثبت کنند.